Ana sayfa Bilgi Merkezi Düyun-u Umumiye nedir? Ne zaman kuruldu ve kaldırıldı?

Düyun-u Umumiye nedir? Ne zaman kuruldu ve kaldırıldı?

düyun-u umumiye

DÜYUN-U UMUMİYE NEDİR?

Düyun-u Umumiye, Osmanlı Devleti’nin borçlarını denetlemek amacıyla oluşturulmuş bir kurumdur.

NE ZAMAN KURULDU?

Düyun-u Umumiye, 1881 yılında kurulmuştur. Bu sırada tahtta İkinci Abdülhamid bulunuyordu. Düyun-u Umumiye idaresi, bugün İstanbul Erkek Lisesi’nin bulunduğu binada faaliyete geçmiştir. 

NEDEN KURULDU?

Osmanlı Devleti’nde, özellikle 19. yüzyıldan itibaren çeşitli nedenlerle dış borç sorunu yaşanmıştır. Endüstri Devrimi‘nin yaşanmadığı Osmanlı Devleti’nde halen küçük işletmeler yaygın bir şekilde bulunuyordu. Bu durum, Endüstri Devrimi’nin getirdiği yeniliklerle üretimini artıran ve ekonomisini büyüten devletler karşısında geride kalmasına neden olmuştur.

Öte yandan Avrupalı devletlere verilen kapitülasyonlar, ülkenin ekonomisini olumsuz anlamda etkilemiştir. Verilen kapitülasyonlardan dolayı önemli bir vergi gelirinden yoksun kalınmıştır.

OSMANLI DEVLETİ İLK DIŞ BORCU NE ZAMAN ALDI?

Osmanlı Devleti, ilk dış borcu 1854 yılında Rusya ile yaptığı Kırım Savaşı sırasında aldı. Bu dönemde Londra ve Paris‘teki iki bankadan yaklaşık 3 milyon sterlin borç alındı. [1] İlk borcun alındığı sırada tahtta Abdülmecid bulunuyordu. Borca karşılık Mısır’ın vergi gelirleri gösterilmiştir.

Takip eden yıllarda Osmanlı Devleti’nin yaptığı borçlanma gittikçe arttı. 1854 ile 1874 yılları arasında 15 kez borçlanma yoluna gidilmişti. [1] 1875 yılında ise Ramazan Kararnamesi ile moratoryum ilan edilmiştir. Osmanlı Devleti, beş yıl boyunca taksitlerin ancak yarısını ödeyebileceğini açıkladı.

Alacaklılar bir araya gelerek borçların, kendilerinin seçeceği bir komisyon tarafından yönetilmesi konusunda anlaşma sağladı. 20 Aralık 1881‘de onaylanan Muharrem Kararnamesi ile birlikte Düyun-u Umumiye İdaresi kurulmuştur. İdare; İngiliz, Fransız, Alman, Avusturyalı, İtalyan ve Osmanlı temsilcilerinden oluşmaktaydı.

Düyun-u Umimiye’ye bırakılan gelirler şunlardı: Alkol, tütün, tuz, ipek, damga resmi, pul. Ayrıca Bulgaristan vergisi, Kıbrıs’ın gelir fazlası ve Doğu Rumeli vergisini de denetim altında tutuyordu. [3]

Düyun-u Umumiye’nin personel sayısı bir hayli fazlaydı. Öyle ki Maliye Bakanlığı’nın personel sayısından bile fazlaydı.

Düyun-u Umumiye, devlet içinde devlet hüviyeti kazanarak Osmanlı Devleti’nin ekonomik bağımsızlığını olumsuz anlamda etkilemiştir.

NE ZAMAN KALDIRILDI?

Milli Mücadele’nin ardından imzalanan Lozan Antlaşması ile birlikte Düyun-u Umumiye’nin denetim görevine son verilmiştir. Sadece borçların paylaştırılması görevini sürdürmüştür. Türkiye, Osmanlı Devleti’nden kalan borçların ödemesi konusunda alacaklılarla anlaştı. Borcun son takdisini ise 1954 yılında ödedi.

KAYNAKÇA

[1] Erhan Afyoncu, “10 Soruda Osmanlı Borçları”, Popüler Tarih Dergisi, Haziran 2001, s. 18

[2] Ahmet Kamil Tunçel, Murat Yıldırım, “1854-1874 Döneminde Osmanlı Devleti’nin Dış Borçlanması: Kaç Milyar Dolar Osmanlı Devleti’nin İflasına Neden Oldu?”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2014, s.13

[3] Erhan Afyoncu, “10 Soruda Osmanlı Borçları”, Popüler Tarih Dergisi, Haziran 2001, s. 20

Yorum Yap

Yorum yazın
Please enter your name here